ترلان بی بی بزرگ! ایلخان زاده گرانقدر قشقایی!
مهناز بی بی بزرگ! کلانتر زاده ی خردمند و نامدارِ شش بلوکی قشقایی!

یادداشت- ریواس جنوب

در میهمانی هشتم تیر ماه 1405 که بزرگان قشقایی و بویراحمدی، پروانه‌وار بر گِردِ شمع شب افروزِ وجودِ ارزشمندِ جناب داریوش خان قشقایی ،حلقه زده بودند، رقابت علمی -ادبی بسیار جذّابی بین قشقایی ها و بویراحمدی ها صورت گرفت که من مایلم با بیان مقدمه ای آن ماجرای به یادماندنی را به پیشگاه آن بزرگان که آبروی فضل و ادب و هنر ایل هستید، بیان نمایم و نظر عالی جنابان را نیز در این باره جویا شوم.

دوران رونقِ کوچ و شکوهِ فرهنگی ایل قشقایی و نوجوانی سرشار از شور و غرور ونبوغِ خود را به یاد می آورم.

همه چیز همانند امواج یک اقیانوس خروشان و پر تلاطم در حرکت و هیجان بود؛ به خصوص جوانان پرشور طوایف، برای اینکه از این قافله ی پر هیجان، قدمی عقب نمانند، در اوج شادی ها و دوستی ها ، بازار گرم رقابت های جوانمردانه هم پررونق بود.

جوانان در کنار کار و تحصیل و شکار و زراعت، همینکه فرصتی به چنگ می آوردند ،اسب های خود، قوچ های خود و حتّی لوک های مست و پر هیبت خود را به مسابقه و رقابت وا می داشتند. پیروزی غرور آمیز هر یک از اسب ها، قوچ ها و حتّی لوک های مست و پر هیبت و قوی هیکل به منزله ی پیروزی بی چون و چِرای صاحبانشان بود.

بُرد ها و پیروزی ها در این میادین، چنان فخر و غرور به همراه داشت که خاطره ی آن، سالهایِ سال در خاطر مردم باقی می ماند. چنین رقابت هایی که معمولاً بی ریا، جوانمردانه و راستین بود، دوستی ها و مهربانی ها را هرچه بیشتر دوام می بخشید.

من پس از اینکه از نظر درسی مورد تحسین و تشویق امیراسدالله علم، نخست وزیر وقت قرار گرفتم و به دنبال آن برای ادامه ی تحصیل، راهی منزل استاد بهمن بیگی، بنیان گذار مدارس عشایری کشور، در شیراز شدم. پدرم برای تحسین و تشویق من، در ایّام تعطیلات، مادیان کّهّرِ جوانی را به من جایزه داد. این مادیانِ شکوهمند و زیبا را وقتی به حرکت در می آوردم، یال و دم پر پشتش، چنان فوّاره آسا در آسمان پخش می‌شد که گویی اسب های زیادخان و زکی خان دره شوری را که شهرت جهانی داشتند، به رقابت می طلبید، امّا من از ریتم و رقصِ موسیقی وارِ اسبِ کُرنگِ یکی از ریش سفیدانِ فامیلِ پدر، خوشم می آمد. اسبِ کُرنگ ، راه نمی رفت بلکه با عشوه و ناز می رقصید و طنّازی می کرد. آن مردِ محترم،کرنگ را هم در اختیار من گذاشت تا در ماجراجویی های خود ودر رقابت های ایلی ، هرجا که می خواستم با کُرنگِ رقصنده و رهوار ، به رقابت برخیزم.

کرنگ در تمام صحنه ها ، از یورقِه رفتن ها و رقص ها و طنّازی ها ،پیروزِ یکه تازِ میدان بود. اما سرعت او ،به پای زیبایی و طنّازی خیره کننده اش نمی رسید.

روزی در بهاری زیبا و دل انگیز در یکی از دشت های پهناور مناطق قشلاقی ایل قشقایی، جشن عروسی یکی از جوانان قبیله برپا شد. عده ای از جوانان و هم سّن و سالان پرشور و نشاط من،دندان تیز کرده بودند که در این جشن ایلی، لااقل در سرعت،گوی سبقت را از من و کرنگ بربایند. من که جوانی تیزهوش و از نوابغ ایل بودم، چاره ای اندیشیدم. برای نوازنده ی چیره دست کَرَنا که هنگام رفتن به عروسی به پیشوازم می آمد، پیشاپیش و پنهانی ، جایزه ای فرستادم و از او خواستم که به هنگام توقّف من در برابر استقبال کنندگان ، دهانه ی کَرَنایش را با ریتم و آهنگی رسا و شورانگیز، از نزدیک در گوش های کرنگ بنوازد و آن باره ی تیزپای را به هیجان آوَرَد. هنگامه ی شورانگیزِ مسابقه شروع شد. کرنگِ پرهیجان، تاخت نمی کرد، پرواز می کرد، آن هم در میانه ی زمین و آسمان. نوازنده ی کرنای کار خود را کرده بود،کاری کارستان. نوازنده،هیجان آفرید،کرنگ،به پرواز درامد و پیروزی را من در آغوش گرفتم.

روز هشتم تیر ماه 1405 که جناب داریوش خان قشقایی، نوه ی صولت الدوله ی بزرگ و نبیره ی سردار بیگانه ستیزِ ایران، سهراب خان قشقایی ،چون شمعی شب افروز، جمعی از بزرگان ایلیِ جنوب، از جمله؛ قشقایی ها و متحد دیرین شان بویراحمدی ها و دیگر بزرگان را پروانه وار بر گِرد خود جمع کرده بود و من هم افتخار میزبانی را در باغ جناب علی اکبر کاظمی دوست محمدلو، بر عهده داشتم. آن گاه که بویراحمدی های متعصّب و غیرتمند و شجاع، دانشمندِ برجسته ی ادبی خود، دکتر محمدرضا شریعتی راد را برای سخنرانی و ارائه ی فضل و هنر و دانش به میدان رقابت فرستادند،بی درنگ خاطره ی رقابت اسب ها، قوچ ها و لوک های پر هیبت و تَرکِه بازان چیره دست قشقایی در ذهنم تداعی شد.

بویراحمدی ها حداقل چهارنفر از اساتید و دانشمندان خود،جناب استاد محمودی اطهر ، جناب دکتر حبیب الله دیبا و جناب استاد سیاوش بهمنی را برای پشتیبانی و تحسین و تشویق دکتر شریعتی راد، آماده کرده بودند.

بویراحمدی ها ، همگی مورد علاقه و احترام من
و از خاندان ایل و تبار مادرم بودند ، اما آیین دیرپای قشقایی ها این است که در رقابت ها و حتی خدای ناخواسته در جنگ ها و ستیز ها ، هر قشقایی باید پشتیبان ایل،طایفه و قبیله ی پدری باشد و راز عشق و ارادتِ قشقایی ها به حضرت عباس،این است که او خواهرزاده ی دشمنان امام حسین بود، اما انگیزه و احساس دایی گری نتوانست حضرت عباس را از ایثار جان در راه برادر باز دارد.
من هم هرچند مادر شجاع و غیرتمندم را که پدربزرگِ نامدارش کی حسینعلی تامرادی در زمان خود از مقتدرترین کلانتران بویراحمد بوده است، دوست دارم ،اما من قشقایی هستم و فرزند جواد خان کلبعلی فارسیمدان و در برابر دکتر شریعتی، دانشمندِ بویراحمدی، می بایست یکی از دانشمندان توانمند و نابغه ی قشقایی را به میدان بفرستم. *یادم آمد که نه تنها یکی از کرنگ های تیز پای من، یکی از قوچ های شاخ پیچان و پر توان من، یکی از لوک های جنگیِ مست و پرهیبت من ، حتی یکی از دانشمندان باسواد، کارآمد و توانمندِ ایل من جناب دکتر یاشار پولادیان است که جناب ملک منصورخان صولت قشقایی در وصف اصالت و توانمندی خاندان او جای خالی نگذاشته است و جناب داریوش‌خان قشقایی هم نیز از دلاوری‌ها و جوانمردی‌های لطف‌الله‌بیگ ، پدربزرگ جناب دکتر یاشار پولادیان، با احترام یاد می کنند. دکتر پولادیان وارد میدان شد و با هنرنمایی های خود شادی را برای اردوگاه قشقایی به ارمغان آورد.*

اینک! خوشا به حال من که هم ایل سرافراز پدرم و هم ایل سربلند مادرم از سرافرازان و سربلندان این سرزمین بودند و هستند تا در پرتو سرافرازی و سربلندی آنان ،منِ قشقایی هم، چون عقابی سر افراز و سربلند ، نه تنها در آسمان فارس و کهگیلویه و بویراحمد بلکه در آسمان ایران عزیز از فخر به پرواز درآیم. سر به آسمان بسایم و برای سربلندی و سرافرازی ایل و تبار پدری و مادری ام ، قشقایی و بویراحمد، بر زمین و زمان فخر بفروشم و کلیدطلایی ایل و دیار فارس و کهگیلویه و بویراحمد را به آن سرافرازان پیشکش نمایم.

با احترام شایسته، جانفدای ایل و ایران،
کیهان ایمانی ۱۴۰۵/۴/۸