به قلم دکتر سید فاضل زینت مطلق/
سيگار یکی از عوامل تهديدكنندهی سلامت است كه 90 درصد از مصرف کنندگان آن در دوران نوجواني (10 تا 19 سالگي) به آن مبتلا مي شوند.
براي شروع استعمال دخانيات، طيفي از فاكتورها شامل فاكتورهاي فردي، فرهنگي، اجتماعي و محيطي دخيل هستند.
استعمال مداوم سيگار در يك فرد جوان تنها یک اتفاق نیست، بلکه مجموعه اي از مراحل است که از نوجوانی به صورت مصرف تفریحی و تفننی آغاز شده و به سمت استعمال مداوم و اعتیاد به مواد دخانی در بزرگسالي هدايت می شود.
این فاکتورها در پسران و دختران و در مراحل گوناگون، ممكن است آثار مختلفی داشته باشد؛ براي مثال، تأثير خانواده در مرحله اولین تجربه سيگار نسبت به مرحله مصرف مداوم، بيشتر و مهم تر است.
عدم موفقيت در تحصيلات، روحيه سركشي، اعتماد به نفس پايين، عدم توانايي در ايجاد ارتباط با ديگران و منزوي بودن، نداشتن توانايي مقابله با فشار دوستان، دانش ناکافی و نگرش غلط در مورد خطرات سيگار براي سلامتي از جمله فاكتورهاي شخصيتي محسوب می شوند.
از فاكتورهاي اجتماعي و فرهنگی می تواند فشارهاي خانوادگي و داشتن رابطه ضعيف با والدين، فشارهاي اجتماعي را می توان نام برد.
داشتن رابطه ضعيف با والدين در شروع مصرف سيگار بسيار مؤثر است، اين تأثير در دختران و پسران تفاوت دارد. براي مثال، مصرف سيگار توسط والدين دختران را بیشتر تحت تأثير قرار مي دهد، در حالي كه مصرف سيگار توسط برادر و خواهر كه به نظر مي رسد اثر قويتري نسبت به مصرف سیگار توسط والدين داشته باشد، پسران را بیشتر تحت تأثير قرار مي دهد. علاوه بر این داشتن دوستان سيگاري و تعارف سيگار توسط همسالان، از عوامل عمده و بسيار مؤثر در گرايش نوجوانان به سيگار است.
از عوامل تاثیر گذار دیگر در گرایش نوجوانان به مصرف سیگار می توان به فاكتور هاي محيطي از جمله محروميت هاي اجتماعي و اقتصادي )فقر(، در دسترس فروش مواد دخانی به نوجوانان، ارزان بودن آن، تبليغات سيگار در رسانه ها، رواج فروش سيگار به صورت علني اشاره کرد. از بین این عوامل محروميت هاي اجتماعي و اقتصادي )فقر(، در دسترس فروش مواد دخانی به نوجوانان، ارزان بودن آنها جزء فاكتورهاي مؤثر و مهمي براي مصرف سيگار به صورت مداوم هستند. و تبليغات سيگار در رسانهها نيز اثر محرك دارد و مي تواند جوانان را از مرحله اولین تجربه سیگار به مرحله مصرف مداوم بكشاند.
عوامل مؤثر بر ترک استعمال دخانیات
صرفا داشتن آگاهي در مورد سيگار نمي تواند مانع از ابتلاي نوجوانان به آن شود، ایجاد نگرش و مهارت براي مقاومت در برابر وسوسه يا تعارف استعمال سيگار در نوجوانان از مواردی می باشد که باید به آنها توجه شود.
علاوه بر تعيين حيطه هاي آموزشي براي پيشگيري از ابتلاي نوجوانان به مصرف سيگار و سایر مواد دخانی، بايد به شرايطی که موجب پذیرش آموزش میشود و همچنین تأثير آموزش و ماندگاری آموخته ها در ذهن مخاطبان و مطابقت آموزشها با الگوهای فرهنگي حاكم بر گروه های هدف نیز توجه کرد.
تأثير طولانی مدت سيگار بر سلامت جسمي، به تنهايي، مانع از آغاز مصرف سيگار توسط نوجوانان نمی شود. تأكيد بر آثار زودرس بهداشتي مؤثر بر روابط بین فردی نوجوانان، عامل مؤثري برای ترغيب آنان به زندگي عاري از دخانيات است. برخی نوجوانان تحت تأثير تبليغات صنعت دخانيات، مصرف سيگار و سایر مواد دخانی را عامل جذابيت، آزادي، رهايي، زيبايي، هوش و قدرت جنسی می دانند و فكر ميكنند همه همسالان آنها سیگاری هستند. فشار همسالان دركنار تبليغات صنعت دخانيات موجب آغاز و تدوام مصرف سيگار توسط نوجوانان مي شود. در طراحي فرآيند آموزشی براي ترويج زندگي عاري از دخانيات در بين نوجوانان بايد نگرش هاي منفي ترغيب كنندة نوجوانان به استعمال دخانيات را با جلب مشاركت همسالان نوجوان مروج زندگي عاري از دخانيات خنثي نموده و مهارت مقاومت در برابر فشار همسالان سيگاري را در نوجوانان ايجاد نماييم.
