ثبت رویدادهای فرهنگی و گردشگری در سامانه «جانا» با هدف دیدهشدن ظرفیتها و تخصیص بودجه و همراهی مدیران شهرستانها برای تحقق پایگاههای ملی و حفاظت از بناهای تاریخی، دو محور کلیدی هستند که مدیران ارشد میراث فرهنگی استان فارس بر آن تأکید کردهاند.
استان فارس با برخورداری از ظرفیتهای گسترده در حوزه میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری نیازمند برنامهریزی منسجم و حرکت در چارچوب ضوابط قانونی است. در نشستهای اخیر کارگروه تخصصی مدیران شهرستانها و معاونتهای ادارهکل میراث فرهنگی فارس دو رویکرد مهم مطرح شد؛ ضرورت ثبت رویدادها در سامانه «جانا» برای بهرهمندی از اعتبارات و دیدهشدن ظرفیتها و لزوم همافزایی مدیران شهرستانها برای ایجاد پایگاههای ملی و حفاظت مؤثر از آثار تاریخی دو رویکردی بود که در این نشستها مورد بررسی قرار گرفت.
تأکید بر ثبت رویدادها در سامانه «جانا»
بهزاد مریدی مدیرکل میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری استان فارس در نشستی با حضور مدیران شهرستانها اعلام کرد که عدم ثبت رویدادها در سامانه «جانا» موجب محرومیت از اعتبارات و دیدهنشدن ظرفیتهای گردشگری میشود.
او خبر از تشکیل «کمیته رویدادها» داد که موظف است جدول رویدادها را بهصورت فصلی تهیه، اولویتبندی و برای ثبت کامل در سامانه ارائه کند.
مریدی با اشاره به تعداد بالای رویدادها در فارس گفت که میزان ثبت آنها در سامانه پایین است و این ضعف باید اصلاح شود.
او همچنین بر ضرورت راهاندازی ستاد پایش مرکزی، ثبت داراییهای میراثی، نصب دوربین و حرکت بهسوی هوشمندسازی تأکید کرد. به گفته او، هر رویداد باید بر اساس معیارهایی چون جذب سرمایهگذار، افزایش ضریب اشغال، فروش صنایعدستی و امکان پایش ارزیابی شود تا چرخه واقعی گردشگری فعال بماند.
نقش مدیران شهرستانها در حفاظت از بناهای تاریخی
صادق زارع معاون میراث فرهنگی ادارهکل فارس نیز بر اهمیت همافزایی مدیران شهرستانها برای تحقق پایگاههای ملی و حفاظت مؤثر از بناهای تاریخی تأکید کرد و توضیح داد که ایجاد پایگاههای ملی در شهرها و محوطههای دارای ظرفیت بالا، نیازمند طی مسیرهای قانونی مشخص و همراهی مسئولان محلی است.
زارع با اشاره به استعلامهای مربوط به بناهای واقع در حرائم مصوب یا مجاورت آثار تاریخی، تأکید کرد که پاسخگویی به این موارد باید در چارچوب ضوابط و بخشنامههای رسمی انجام شود و شهرستانها نباید رأساً تصمیمگیری کنند. وی همچنین بر نظاممندی پایگاههای جهانی و ملی تأکید کرد و گفت هرگونه اقدام در محدوده آثار ثبتشده باید بر اساس ضوابط میراث فرهنگی باشد، حتی اگر بنا در اختیار دستگاههای دولتی قرار داشته باشد.
ساماندهی پیمانکاران و ظرفیتهای قانونی
زارع موضوع پیمانکاران مرمت را تخصصی دانست و اظهار کرد که انتخاب پیمانکاران باید متناسب با اقلیم مناطق باشد و پیمانکاران ملزم به دریافت گواهینامه صلاحیت از سازمان برنامه و تأییدیه ادارهکل میراث فرهنگی هستند. او پیشنهاد داد با شناسایی فارغالتحصیلان در شهرستانها و آموزش آنها، زمینه اشتغال محلی و ارتقای کیفیت مرمت فراهم شود.
او همچنین به فرآیند واگذاری مرمت به بخش خصوصی اشاره کرد و گفت این مسیر دارای ضوابط مشخص است.
معاون میراث فرهنگی فارس پیشنهاد کرد موضوع بناهای تاریخی در اختیار سایر دستگاهها بر اساس تفاهمنامههای وزارتخانه و سازمان اوقاف به سطح شهرستانها تسری یابد.
زارع بر اهمیت استفاده از ظرفیتهای قانونی از جمله مواد ۱۷گانه برای الزام دستگاههایی مانند اوقاف، شهرداریها، آموزش و پرورش و راه و شهرسازی به حفاظت از بناهای تاریخی تأکید کرد و افزود: استفاده از ظرفیت خیرین علاقهمند به مرمت آثار تاریخی نیز میتواند مؤثر باشد؛ چراکه خیرین ضمن مشارکت در حفظ میراث فرهنگی، از معافیتهای مالیاتی بهرهمند میشوند و این یک فرصت برد-برد برای صیانت از آثار تاریخی است.
راهکارهای عملی
اگرچه متولیان میراث فرهنگی فارس راهکارهایی را برای حفظ هر چه بیشتر میراث این استان پهناور ارائه دادهاند اما ضعف در ثبت رویدادها در فارس نشان میدهد نیاز به یک برنامهریزی منسجم و الزام مدیران شهرستانها برای تکمیل اطلاعات وجود دارد؛ بنابراین راهکار اصلی، تدوین تقویم فصلی رویدادها و پیگیری جدی ثبت آنهاست.
همچنین کمبود زیرساختها و نبود ستاد پایش مرکزی ضرورت تخصیص بودجه مشخص برای هوشمندسازی و نصب تجهیزات نظارتی را آشکار میکند.
ابهام در پاسخگویی به استعلامها نیز بیانگر نیاز به یک سامانه واحد و شفاف برای ارجاع و پاسخگویی است تا از تصمیمگیریهای سلیقهای جلوگیری شود. در حوزه مرمت بناها، چالش پیمانکاران و کیفیت پایین کارها را میتوان با ایجاد بانک اطلاعاتی پیمانکاران دارای صلاحیت و آموزش نیروهای بومی برطرف کرد؛ این اقدام هم اشتغالزایی محلی به همراه دارد و هم کیفیت مرمت را ارتقا میدهد.
از سوی دیگر وابستگی به همکاری دستگاههای دیگر و کمرنگ بودن مشارکت خیرین ضرورت تدوین تفاهمنامههای الزامآور با نهادهای شهری و مذهبی را نمایان میسازد و در کنار آن نیاز است سازوکارهای تشویقی برای خیرین از جمله اطلاعرسانی گسترده درباره معافیتهای مالیاتی به کار گرفته شود.
اگر این رویکردها در قالب راهکارهای عملی بازنویسی شوند بهجای بازتاب صرف دغدغهها، میتوانند نقشه راهی روشن برای آینده میراث فرهنگی فارس ارائه دهند.
بدون شک استان فارس ظرفیتهای گستردهای در حوزه میراث فرهنگی دارد اما تحقق این ظرفیتها نیازمند مدیریت منسجم، ثبت دقیق اطلاعات و همکاری همهجانبه مسئولان محلی است.
