یادداشت ریواس جنوب/ مهندس عبدالرسول قجر*

استان خوزستان در جنوب غربی ایران و در کرانه خلیج پارس قرار دارد. این استان مرکز تولید نفت و‌ گاز ایران به شمار می‌آید .مساحت خوزستان ۶۴،۰۵۷ کیلومتر مربع بوده با جمعیتی حدود ۴،۸۰۰،۰۰۰ نفر، پنجمین استان پرجمعیت ایران محسوب می شود.

چند سال پیش در سمیناری در تهران حضور داشتم، یکی از مدیران باسابقه نفتی، خاطره‌اي تعريف کرد که هميشه در ذهنم مرور می شود.
کارشناسان ژاپني‌ که برای احداث مجتمع پتروشیمی ایران و ژاپن به ايران آمده بودند شیفته قابلیت های بی شمار استان خوزستان شده بودند.
آنها اعتقاد داشتند اگر ما خوزستان را داشتيم، بودجه کل ايران را تامين مي‌کرديم. ما هم ضمن تایید، گفتيم: قبول داریم خوشبختانه بيشترين منابع نفتي ایران در خوزستان است.
اما کارشناس ژاپني گفت: منظور من نفت نبود. خوزستان بدون نفت هم می تواند بودجه کل ايران را تامين کند.
او گفت: خاک خوزستان، حاصل‌خيزترين خاکي است که تا حالا ديده‌ايم .
استان خوزستان دارای رودخانه‌هاي پرآب بوده که مي‌تواند زمينهاي کشاورزي را سیراب کند. خطوط راه آهن و بنادر متعدد خوزستان، بهترين امکانات براي صادرات‌ است.
استان خوزستان بدون منابع نفت هم سرشار از پتانسیل و فرصت‌هاي بکر اقتصادي است.

 از آن‌ سمینار سالها می گذرد و خاطره آن مدیر نفتی و سخنان آن کارشناس ژاپنی همواره در ذهنم مرور می شود. مهم ترین، بزرگترین و غني‌ترين منابع نفتي ما در استان خوزستان قرار دارد ولی وضع استان ما، اين گونه است.
کارشناسان ژاپني‌ معتقدند خوزستان، حتی بدون منابع نفت و گاز، هم ثروتمندترین و غني‌ترين منطقه ايران و حتي خاورميانه است. حال نگاهی به قابلیت های فراوان بعضی از شهر های خوزستان می اندازیم.

شهرستان بهبهان با داشتن رودخانه مارون، زمین های حاصل‌خیز با مزارع پربار گندم، جو، برنج، باقلا، کنجد، صیفی جات، باغات میوه، نخلستان‌های بزرگ و با کیفیت خرما، وجود مراتع و قابلیت های سرشار دامداری و تولید لبنیات، صنایع دستی، وجود میراث باستانی ارجان و جاذبه های زیبای طبیعی گردشگری( کوهها، آبشارها، دشت ها، باغات میوه، مزارع سرسبز و…) حتی بدون وجود منابع سرشار نفت و گاز در اطراف آن، یکی از نقاط مستعد برای ایجاد درآمد و اشتغال می باشد.
شادگان با دارا بودن خاک حاصل‌خیز، نخلستان های بزرگ خرما، وجود تالاب بین المللی شادگان ( جزو زیباترین تالاب های ایران بوده و قابلیت های جذب گردشگری بسیار زیادی دارد‌)، قابلیت های زیاد صیادی و شیلات منبع بزرگ‌ درآمدزایی و اشتغالزایی است.
اطراف شهرهای شوش، انديمشک، شوشتر و دزفول را زمينهاي کشاورزي حاصلخیز فرا گرفته و جدا از کشاورزي محصولاتي مثل برنج، گندم، مرکبات و صيفي‌ جات، وجود مزارع نيشکر با صنايع جانبي آن همچون کاغذسازي، از مهمترين منابع اقتصادي خوزستان محسوب مي‌شود. مراکز پرورش گل و باغات میوه دزفول علاوه بر فروش گل و میوه از مراکز مهم جذب گردشگری هستند.
رودهاي کارون، دز، مارون، کرخه، جراحی، هنديجان، اروند، بهمنشیر که جزو پرآب‌ترين رودهاي ايران هستند، همراه با خاک بسیار حاصل‌خیز استان خوزستان، قابليت های بالايي براي کشاورزي در خوزستان بوجود آورده است.
نخلستان‌هاي خرما از مهمترین قابلیت های درآمدزایی خوزستان هستند.
یکی دیگر از امتیازات مهم خوزستان، دسترسي به آبهاي آزاد جهان از راه خليج فارس است که صرفا محدود به يک بندر نيست. از گذشته های دور، بندرهاي آبادان و خرمشهر با دسترسي از طرف رودخانه بهمن‌شير و بندر ماهشهر و بندر امام خمینی در کنار خليج فارس، مهمترين نقاط صادراتي ايران بوده‌ که از اين بين، بنادر مهم و بزرگ آبادان و خرمشهر، پس از پایان جنگ تحمیلی، هنوز به رونق تجاری گذشته بازنگشته اند. اتصال خط راه آهن خوزستان به بنادر خرمشهر و آبادان، فرصتی عالی را براي صادرات از کليه نقاط کشور به جنوب و واردات از بنادر به داخل کشور ايجاد کرده و استان خوزستان را به مهمترين مرکز ترانزيت کشور تبديل کرده است.
مرز کشور عراق هم امتیاز و قابليت های ترانزيتي ديگري براي خوزستان است.
صرف‌نطر از این موقعيت استراتژيک و رودخانه ‌هاي پرآب، استان خوزستان از بهترين و زیباترین جاذبه‌هاي گردشگري برخوردار است. رودخانه‌هاي اين استان از جمله رود کارون و پل قديمي و معلق ‌روي آن سرشار از خاطره برای ایرانیان و حتی گردشگران خارجی است، دیگر جاذبه‌هاي باستاني منحصر به فرد از جمله معبد بسیار قدیمی و پر رمز و راز چغازنبيل، سازه‌هاي آبي شوشتر که در فهرست ميراث جهاني يونسکو ثبت جهانی شده اند، میراث بجا مانده از کاخ آپادانا، قلعه زیبای شوش، آرامگاه حضرت دانيال نبي که حتي هموطنان کليمي در آن زيارت مخصوص به خود را دارند، آتشگاه مسجدسليمان، شيرهاي سنگي بختياري، شهر باستاني ايذه( که دروازه ورود آریایی ها به ایران بوده است)، میراث باستانی جذاب ارجان در بهبهان، تاسيسات جديدتري همچون سينما تاج آبادان و ….، همگي براي جذب گردشگر، قابلیت ‌هاي فراواني دارند.
شهرستان دهدز و ارتفاعات پوشیده از برف در اطراف آن در مرز خوزستان و‌چهار محال و بختیاری، ارتفاعات زیبا، دره های سرسبز، آبشارهاو باغات اطراف شهرستانهای باغملک و ایذه، مناطق شیمبار و… دهها نقطه دیگر، جزو مناطق خوش آب و هوای استان و از جذابیت های طبیعی گردشگری هستند. خلاصه می توان گفت:

در حوزه صنايع نيز خوزستان قطب اصلي توليد فولاد کشور است. وجود صنایع عظیم فولاد در خوزستان و مشخصا شهر اهواز از مهمترین منایع آلودگی هوای خوزستان و اهواز می باشند.
خوزستان با داشتن بزرگترین سدهای کشور ( دز، کرخه، مارون، عباسپور و….) قطب اصلی تولید برق آبی کشور است.
خوزستان با داشتن رودخانه های پر آب و زمین های حاصلخیز، مزارع بزرگ گندم، جو، برنج، مرکبات، صیفی جات و… قطب تولیدات کشاورزی است .
خوزستان با همسایگی خلیج پارس و داشتن رودخانه های بسیار قطب شیلات کشور است.
خوزستان با داشتن بنادر آبادان، خرمشهر، ماهشهر، هندیجان …. بزرگترین بنادر تجاری کشور را دارا بوده و قطب اصلی واردات و صادرات کشور است.
خوزستان با داشتن مراتع سرسبز و دامداری های سنتی و عشایری و همچنین دامداری های صنعتی از قطب های تولید گوشت و لبنیات کشور می باشد.
همه شهرهای خوزستان دارای شهرک های صنعتی بزرگ، فعال و پررونق می باشند این شهرک ها قابلیت های فراوانی برای صنعتی کردن خوزستان دارند.
و…..
اينها را گفتم تا بدانیم که خوزستان بدون منابع نفت هم ثروتمندترین و غني ترين منطقه در کشور است.
هيچ استان یا نقطه ای در ايران اين همه منابع و قابليت‌ها را با هم و يک جا ندارد. اما خوزستان، در کنار همه این قابلیت ها، منابع عظیم نفت و گاز را هم دارد که در دنیا بی نظیر است.
اما براستی چرا، همه فقط از منابع نفت و گاز براي عمران و آبادي خوزستان انتظار دارند و از زمينهاي حاصل‌خيز و قابلیت های فراوان کشاورزی، رودهاي پرآب، آثار باستاني و جاذبه‌هاي گردشگري بي‌نظير، شیلات و صنايع عظیم فولاد خوزستان، چنين انتظاري ندارند.
استان زیبای خوزستان بدون نفت هم اين همه قابليت های فراوان برای اشتغالزایی، درآمدزایی و تولید ثروت دارد ولی متاسفانه برنامه ها و سياستگذاري های کلان در همه اين سالها، اکنده از اشتباهات ریز و درشت بوده که ثروتمندترین استان ايران را به يکي از مشکل دارترین و حتی فقیرترین استانهای ایران تبديل کرده است.

 پدیده های‌ توسعه نیافتگی، بیکاری و فقر، مشکلات آب شرب، آلودگی هوا، و دهها مشکل دیگر مردم عزیز خوزستان را زجر می دهد.
و پدیده ریزگردها و گرد و غبار، نیز يکي از جديدترين معضلات خوزستان بوده که ادامه زندگی را برای مردم شریف این استان تبدیل کرده است.
امیدارم مسئولین عزیز بیش از گذشته و بصورت جدی و عملی و به دور از شعارگرایی و نمایش های تبلیغاتی، معضلات و مشکلات خوزستان و مردم عزیز آن را دریابند و اجازه سوء استفاده به دشمنان وحدت و یکپارچگی این مرزو بوم برای ایجاد نفاق ندهند./

*کارشناس مسائل نفت