شرایط در بسیاری از اماکن تاریخی و فرهنگی فارس، برای بازدید سالمندان و توانخواهان فراهم نیست و این چالش، آنها را از تماشای بخشی از جاذبههای گردشگری این استان محروم کرده است.
فارس با بیش از سه هزار و ۲۰۰ میراث ملی، جایگاهی شاخص در زمینه گردشگری تاریخی و فرهنگی دارد و حافظیه، سعدیه، تخت جمشید و پاسارگاد و ارگ کریمخانی آن همواره در شمار پربازدیدترین اماکن میراث کشور است.
همانطور در هنگام شهرسازی و احداث بسیاری از اماکن عمومی تردد و استفاده سالمندان و توانیابان در نظر گرفته نشده و امکان استقلال در انجام فعالیتهای عمومی را از آنها گرفته، بسیاری از اماکن تاریخی نیز دور از دسترس آنهایی است که با آسیبهای فیزیکی روبرو هستند و یا پای راه رفتنشان نیست، یا چشم دیدن و یا گوش شنیدن.
این مشکلات برای قشر سالمندان نیز وجود دارد؛ آنها نمیتوانند از پلههای بلند، بالا بروند و فراز و نشیبهای متعدد را به چالاکی طی کنند.
اکنون مناسب سازی شهری و اماکن عمومی به عنوان یک قانون مورد تمرکز و توجه قرار گرفته است؛ اکنون خیابانها، پیادهروها و گذرهای عمومی متناسب با نیاز همه شهروندان احداث میشود، دیگر ساختمانهای اداری و تجاری و مسکونی بدون در نظر گرفتن این قشر از شهروندان ساخته نمی شود و در ساخت پارکها و بوستانها و ایستگاههای مترو و اتوبوس نیز امکان استفاده سالمندان و معلولان جسمی و حرکتی در نظر گرفته میشود.
اما پلههای بلند، کف پوشهای ناهموار و ورودیهای تنگ برخی اماکن تاریخی اگر چه به چشم بیشتر بازدیدکنندگان نمیآید، سنگهای بزرگی پیش پای دیگرانی است که پا به سن گذاشته یا با معلولیتهای جسمی مواجه هستند.
زیرساختهای گردشگری و اماکن تاریخی فارس متناسب با نیازهای معلولان و سالمندان نیست؛ این واقعیتی است که گاه قابل چارهسازی است و گاه تنها میتوان اندکی شرایط را بهبود بخشید.
رئیس شورای هماهنگی تشکلهای معلولان فارس در این خصوص به خبرنگار ایرنا گفت: اگر چه مناسب سازی هتلها و مراکز اقامتی تا حدی انجام شده و بویژه سرمایه گذاران گردشگری، در احداث مراکز تازه ساخت موظف به رعایت این اصول هستند مورد توجه است، اما اماکن تاریخی و مراکز اقامتی سنتی هنوز از این نظر با مشکلاتی روبرو هستند.
ضرورت مناسب سازی همه جانبه اماکن تاریخی و گردشگری فارس
هنگامی که سخن از مناسب سازی اماکن عمومی برای معلولان و سالمندان میشود، تنها ایجاد فضایی مناسب برای تردد ویلچر به ذهن میآید، در حالی که به گفته سعید فانی، مناسب سازی تنها ایجاد یک رمپ نیست بلکه مقولهای پیچیده است و باید نیازهای نابینایان و ناشنوایان نیز در نظر گرفته شود.
او ادامه داد: ایجاد تابلوهای ویژه نابینایان، حضور مترجم ویژه ناشنوایان و تور لیدرهای متخصص برای ارتباط برقرار کردن با معلولان در اماکن تاریخی ضروری است.
فانی گفت: خوب است در کنار تابلوهای شناسنامه و معرفی اثر، یک تابلو بریل نیز نصب شود تا نابینایان از آن استفاده کنند.
او تاکید کرد: باید چند دستگاه تجهیزات توانبخشی مانند ویلچر در ورودی اماکن گردشگری قرار داده شود تا سالمندان از آن استفاده کنند.
رئیس شورای هماهنگی تشکلهای معلولان فارس این را هم گفت که رمپها نیز باید از شیبهای استاندارد برخوردار باشد و به شکلی اصولی اجرا شود؛ در حالی که این رمپها در برخی از اماکن تاریخی و فرهنگی فارس مانند سعدیه با شیبهای غیر استاندارد طراحی شده است.
چالشهای مناسب سازی در سایتهای تاریخی
فانی تخت جمشید، موزه پارس و ارگ کریمخان را به عنوان نمونههایی از چالشهای بازدید سالمندان و معلولان از جاذبه های تاریخی فارس مورد بررسی قرار داد و گفت: فضای بیرونی تخت جمشید که با ماسه پوشانده شده، برای تردد ویلچر مناسب نیست و پلههای بلند و کف پوش ناهموار ارگ کریمخان امکان بازدید از این بنای زندیه را برای سالمندان و معلولان غیر ممکن ساخته است.
چنانکه گفته شد، اگر امروز در فضاهای شهری و عمومی امکان بازسازی فضاها متناسب با نیاز شهروندان سالمند و معلول وجود دارد، اما مناسب سازی سایتهای تاریخی به دلیل ضرورت اصالت و منظر آن، با محدودیتهایی مواجه است.
راهکار چیست؟
هر جند به عقیده رئیس شورای هماهنگی تشکلهای معلولان فارس راهکارهایی وجود دارد؛ مثلا میتوان بخشی از کف ارگ کریمخان را برای تردد ویلچر به سبک تخت جمشید با چوب پوشاند یا برای انتقال به اتاقهای بالایی از بالا برهای الکترونیک و سازههای هیدرولیکی استفاده کرد.
فانی گفت: در کشورهای قطب گردشگری تاریخی مانند یونان و ایتالیا از این شیوه ها برای مناسب سازی ویژه معلولان و سالمندان استفاده شده است.
او به دیگر اماکن گردشگری نیز اشاره کرد و گفت: حتی در کشورهای حوزه خلیج فارس در سواحل امکانات بهداشتی، رفاهی و شنا برای معلولان در نظر گرفته شده که بسیار مورد استقبال گردشگران است.
صادق زارع، معاون میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در این رابطه به خبرنگار ایرنا گفت: مناسب سازی در اماکن تاریخی، موضوعی متفاوت است؛ حتی در برخی از اماکن امکان استفاده از تکنولوژیهای جدید نیز وجود ندارد.
به طور خاص درباره ارگ کریمخان، بر روی پلههای بلند، پلههای شیشهای با ارتفاع استاندارد ایجاد شد تا تردد برای سالمندان تسهیل شود اما برای ویلچر، حتی در صورت انتقال به بالا نیز به دلیل پاخورهایی که در ورودی درهای تاریخی وجود دارد امکان تردد نیست.
او با بیان اینکه نیروهایی برای کمک به معلولان و افراد ناتوان در این اماکن وجود دارد، گفت: تا حد ممکن کمک میکنند امکان بازدید برای همگان فراهم شود اما نیازمند یک برنامه جامع و اصولی هستیم.
زارع ادامه داد: مناسب سازی سایتهای تاریخی هم نیازمند انجتام مطالعات و تهیه طرح فنی و جامع و هم تامین اعتبار است.
معاون میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی اعلام کرد: در همکاری با شرکت های مختلف برای انجام مطالعات و تهیه طرح فنی مناسب سازی در اماکن تاریخی در دستور کار قرار گرفته است.
تلاش برای اجرای یک قانون
براساس ماده ۲ قانون جامع حمایت از افراد دارای معلولیت، باید تمامی اماکن و ساختمانهای عمومی، مطابق با استانداردها مناسب سازی شود.
این در حالی است که به گفته رئیس شورای هماهنگی تشکلهای معلولان فارس، در این استان هیچ یک از اماکن گردشگری و تاریخی بهطور کامل برای حضور معلولان حرکتی، نابینایان و ناشنوایان، مناسب سازی نشده است.
علاوه بر اماکن تاریخی، فانی درباره مراکز اقامتی نیز گفت: انجمن فرهنگی، ورزشی و گردشگری معلولان فارس آمادگی دارد تا یک دوره آموزشی ویژه مدیران اماکن اقامتی برگزار کند و بویژه کارکنان بخش اطلاعات اماکن گردشگری باید از دانش برقراری ارتباط با معلولان برخوردار باشند.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی فارس نیز گفت: با همفکری، برنامهریزی اصولی و اجرای استانداردهای علمی و بینالمللی، میتوان فضایی دلپذیر، ایمن و دسترسپذیر برای همه اقشار جامعه ایجاد کرد و در مسیر توسعه گردشگری پایدار و فراگیر گام برداشت.
بهزاد مریدی گفت: ارزیابی وضعیت دسترسپذیری اماکن تاریخی و گردشگری، اصلاح مسیرهای تردد اماکن تاریخی و فرهنگی فارس در حال انجام است تا افراد دارای معلولیت، سالمندان و سایر گروههای کمتوان باید بتوانند بدون محدودیت از ظرفیتهای گردشگری استان بهرهمند شوند.
پایان/ ایرنا
