کلنگ سد نرگسی در سال ۱۳۸۹ بر زمین زده شد تا مشکل آب شرب، کشاورزی و صنعت مناطق وسیعی از استان فارس را حل کند و حتی به داد دریاچه پریشان برسد، اما پس از ۱۵ سال، همچنان در پیچ و خم کمبود اعتبار و وعده‌های تکراری گرفتار است و ۱۰۰ خانوار ساکن در ۲ روستای محدوده سد نیز در بلاتکلیفی مطلق به سر می‌برند.
سد نرگسی در بخش جره و بالاده فارس و بر روی رودخانه جره (شیرین رود) واقع شده است؛ این سد خاکی با هسته ناتراوا در ۱۰ کیلومتری شرق شهر بالاده، ۵۵ کیلومتری جنوب غرب شیراز و ۵۵ کیلومتری جنوب شرق کازرون قرار دارد؛ طول تاج آن ۶۰۰ متر، عرض آن ۱۰ متر و ارتفاع سد از بستر رودخانه ۷۷.۵ متر و حجم بدنه اصلی سد نیز ۲.۶ میلیون متر مکعب برآورد شده است.
این سد با میانگین خوب بارندگی و ورودی آب رودخانه به منطقه، می‌تواند بخش بزرگی از مشکلات شرب مردم منطقه را حل کند؛ علاوه بر این، می‌تواند سالانه ۱۰ میلیون متر مکعب آب به احیای دریاچه پریشان کمک کند؛ هفتمین دریاچه بزرگ کشور که مسئولان استان، تکمیل سد نرگسی را تنها راه نجات آن می‌دانند.
ویژگی منحصربه‌فردی که سد نرگسی را اقتصادی می‌کند
در حقیقت این سد از نوع خاکی با هسته ناتراوا دارای ۱۱۳ میلیون متر مکعب گنجایش، اما از قابلیت ۲۲۶ میلیون متر مکعب ظرفیت تنظیم سالانه برخوردار است؛ این بدان معناست که این سد حدود دو برابر حجم خود آب قابل تنظیم دارد و به همین دلیل از نظر اقتصادی بسیار مقرون به صرفه است.
همچنین سد نرگسی پس از سد سلمان فارسی که حجمی افزون بر یک میلیارد و ۴۰۰ میلیون متر مکعب دارد، بین سایر سدهای استان فارس بیشترین میزان آب تنظیمی را به خود اختصاص می‌دهد.
هدف از احداث این سد مشروب نمودن ۱۲ هزار هکتار اراضی کشاورزی است که ۵۸ درصد آب به منظور توسعه و بقیه جهت بهبود وضعیت کشاورزی منطقه در نظر گرفته شده است؛همچنین با ساخت این سد، اختصاص سالانه ۸۰ میلیون متر مکعب آب به منظور تامین بخشی از آب شرب منطقه فراشبند و پتروشیمی و صنایع کازرون و منطقه زاگرس جنوبی مدنظر است که آب مورد نیاز این بخش‌ها توسط یک خط انتقال ۱۸۵ کیلومتری به این مناطق منتقل می‌شود.
۱۵ سال انتظار و وعده‌هایی که روی هوا ماند
گذشت بیش از ۱۵ سال از آغاز احداث سد نرگسی تاکنون، این پروژه را به یکی از طرح‌های عمرانی طولانی مدت تبدیل کرده است؛ قرار بود با تخصیص اعتبار به موقع، این طرح در سال ۱۳۹۵ به بهره‌برداری برسد.
حتی در مهر ماه سال ۱۴۰۰، علی اکبر محرابیان وزیر وقت نیرو اعلام کرده بود که پیش‌بینی می‌شود این طرح تا پایان سال ۱۴۰۱ به مرحله آبگیری برسد؛ تکمیل پروژه سد نرگسی کازرون از جمله مصوبات سفر مهرماه ۱۴۰۰ رئیس‌جمهور به استان فارس بود که با پیشرفت فیزیکی ۷۵ درصد، قرار بود در سال ۱۴۰۳ به بهره‌برداری برسد.
مدیرعامل آب منطقه‌ای: برای تکمیل سد سه همت اعتبار نیاز داریم
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان فارس، با اشاره به آخرین وضعیت این پروژه گفت: پروژه سد خاکی نرگسی با هسته رسی، در بالاده کازرون و بر روی رودخانه شیرین رود (از سرشاخه های رودخانه دالکی) در حال احداث است؛ این سد در فاصله ۵۵ کیلومتری جنوب شرقی شهر کازرون واقع و حجم مخزن آن ۱۱۳ میلیون متر مکعب برآورد شده است.
سیاوش بدری افزود: برای تکمیل سد حدود سه همت اعتبار نیاز است تا بتوانیم از آن بهره برداری کنیم؛ پیشرفت فیزیکی پروژه سد نرگسی هم‌اینک ۸۶ درصد اعلام شده است.
وی ادامه داد: از اهداف مهم اجرای این سد می‌توان به کنترل سیلاب، تامین آب شرب شهرستان‌های کازرون و فراشبند، تامین آب مورد نیاز بخش کشاورزی و صنعت و همچنین تولید انرژی برقابی اشاره کرد؛ علاوه بر این، بهبود کیفیت دبی آب پایه رودخانه از دیگر اهداف این طرح بزرگ عنوان شده است.
وی تاکید کرد: این شرکت تمام تلاش خود را برای تامین اعتبار لازم برای اتمام سد و بهره برداری از ذخیره آن برای شرب و بهداشت، صنعت و خدمات و کشاورزی انجام می دهد.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان فارس در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع مهمی اشاره کرد که این پروژه عمرانی را به یک مسئله اجتماعی نیز گره زده است.
بدری افزود: تملک زمین های روستائیان در ۲ روستای شیب‌تنگ و گودگاه در محدوده آبگیری سد نرگسی در دست اجراست؛ با این وجود، قبر یکی از شهدای این روستاها به روستای دیگری که در معرض خطر نبوده انتقال داده شده است.
بلاتکلیفی ۱۵ ساله ۲ روستا در مسیر آب
اما ماجرای سد نرگسی تنها به کمبود اعتبار خلاصه نمی‌شود؛ همان طور که مدیرعامل آب منطقه‌ای اشاره کرد، موضوع جابجایی ۲ روستای شیب‌تنگ و گودگاه که در محدوده دریاچه سد قرار دارند، به یکی از چالش‌های اصلی این پروژه تبدیل شده است.
فرماندار ویژه کازرون، با تایید این مسئله، مشکل جابجایی ۲ روستای شیب‌تنگ و گودگاه در محدوده آبگیری سد نرگسی را برشمرد و تصریح کرد: این روستاها سال‌هاست که بلاتکلیف مانده‌اند و مردم این منطقه خواهان تعیین تکلیف وضعیت خود هستند.
زین‌العابدین نیک‌مرام با بیان اینکه این ۲ روستا حدود ۱۵ سال است به دلیل قرار گرفتن در حوزه آبگیری سد از هرگونه خدماتی محروم بوده‌اند، گفت: در مجموع ۱۰۰ خانوار در این روستاها سکونت دارند (۶۰ خانوار در شیب‌تنگ و ۴۰ خانوار در گودگاه) که هیچ توسعه‌ای ندارند و حتی اموات آنها نیز جابه‌جا شده است.
وی در تشریح اقدامات انجام‌شده برای جابجایی این روستاییان عنوان کرد: زمینی به مساحت ۱۰ هکتار در حریم شهر بالاده برای این منظور در نظر گرفته شده است؛ قرار است شرکت آب منطقه‌ای استان پس از صدور سند مالکیت توسط بنیاد مسکن و ثبت اسناد، هزینه زمین را پرداخت کند و ما همچنان منتظر تامین اعتبار از طرف آب منطقه‌ای استان هستیم.
فرماندار ویژه کازرون با وجود تمام مشکلات، به آینده پروژه امیدوار است و آن را یکی از بزرگترین طرح‌های ملی می‌داند که آینده‌ای پرافتخار برای شهرستان و استان رقم خواهد زد.
وی خاطرنشان کرد: طرح سد نرگسی هم‌اینک حدود ۸۵ درصد پیشرفت فیزیکی دارد؛ این پروژه یکی از بزرگترین طرح‌های ملی است که آینده‌ای پرافتخار برای شهرستان و استان رقم خواهد زد؛ درست است که در مسیر اجرای پروژه مشکلاتی پیش آمده، اما این دشواری‌ها بهای توسعه و آبادانی منطقه است.
نگاهی به مشخصات فنی سد نرگسی
سد و نیروگاه نرگسی در ۴۵ کیلومتری جنوب شرقی کازرون قرار دارد؛ حوزه آبریز این سد از نظر تقسیمات کشوری در استان فارس و در جنوب غربی شهر شیراز قرار می‌گیرد.
رودخانه جره (شیرین) سرشاخه اصلی رودخانه دالکی است که از دامنه‌های جنوبی کوه دشت ارژن سرچشمه می‌گیرد و سرخون و تنگ گچی دو سرشاخه اصلی این رودخانه است.
دسترسی به محل اجرای پروژه نیز از طریق جاده آسفالته کازرون به فراشبند امکان‌پذیر است.
پایان/ ایرنا
