اهمیت کشاورزی در قرآن و نقش آن در اقتصاد مقاومتی
چه زیبا و دیدنی است هنگامی که دهقان و کشاورز بیل بر دوش به گاه غروب خورشید با چهره ای خسته اما امیدوار و با نشاط از سر زمین خود به خانه باز میگردد. و شبانگاه که بر سفره می نشیند ناخودآگاه به خود می بالد که از رزق حلال میخورد و آنچه بر سفره دارد حاصل تلاشهای بی پایان و عرقهای ریزانی است که از بام تا شام داشته و با بهره وری از آب و خاک توانسته به محصولی دست یابد که غذای او و بسیاری از همونوعانش را فراهم می آورد و سبب بقای حیاط آنان می گردد. بدین سان کشاورزان گنجینه های خداوند بر روی زمین اند، چه آب و خاک، دانه ها، میوه ها،گلها و گیاهانی بر می آورند که از سویی خوراک و بخشی از پوشاک و دیگر نیازمندیهای آدمیان را فراهم میآورد و از طرفی به زمین، زیبایی و طراوت می بخشد و به آدمیان شادابی و امید.
كشاورزي در قرآن كريم؛ نويدي بر استقلال اقتصادی است و کشاورزي و زراعت، هديه اي است از زمين به انسان تا به وسيله آن بشر قدرت زندگي داشته باشد و بتواند به كمال مطلوب برسد. اما گاه انسان از اهميت كشاورزي در زندگي خود غافل است و بيشتر توجه خود را صرف صنعت مي كند. كشاورزي يكي از منابع اصلي تغذيه انسان است از اين رو اسلام تأكيد بسياري در مورد آن دارد؛ زيرا پيشرفت كشاورزي پايه مهمي در استقلال اقتصادي و بلكه سياسي جامعه خواهد بود .

قرآن كريم با اين كه كتاب اقتصادي نيست، ولي در آيات فراواني انسان را به تلاش بر روي زمين در راه آباداني بيشترو بهره رساندن به ديگران دعوت و راهنمايي كرده است. در برخي از آيات، خداوند انسان را به كشاورزي و تشويق مردمان براي استفاده صحيح از محصولات كشاورزي اشاره كرده و مي فرمايد: «… فاطر السماوات والارض و هو يطعم و لايطعم…؛ آفريننده آسمان و زمين خداست و او به خلق طعام و روزي مي بخشد و خود از طعام بي نياز است…» و در بعضي آيات جريان كشت و روئيدن گياهان از زمين به عنوان نمونه اي از قدرت الهي و مايه بصيرت و آگاهي انسان ها معرفي شده است. و نكته كليدي و اساسي اين است كه خداوند خود را زارع و روياننده گياهان و محصولات كشاورزي معرفي كرده و انسان ها را به تدبر در اين مسئله فراخوانده است.

قرآن بشر را از چهارده قرن پيش به اهميت و ارزش منابع در زندگي انسان و از جمله كشاورزي توجه داده است. خداوند در آيات مختلف انسان ها را به كشاورزي تشويق و كساني را كه هر گونه فسادي در اين كار مقدس ايجاد مي كنند، سرزنش نموده است. اين كلام آسماني جاودانه، هر آنچه در مورد كشت و كشاورزي مي باشد ذكر كرده و براي نخستين بار، از نقش جريان بادها و اقسام آن در كشاورزي سخن به ميان آورده، به عبارتي، قرآن اولين كتابي است كه به اطلاعات هواشناسي و تغييرات جوي كه رابطه نزديكي با كشاورزي دارد؛ توجه نموده است. اگر چه هدف قرآن از بيان اين مطالب در درجه اول همانا بيدار كردن انديشه انسان و توجه دادن آن به توحيد و صفات الهي و بيدار ساختن وجدان انسان ها است. اما تفكر عميق در اين آيات مي تواند ما را در بهبود كشاورزي ياري دهد.

كشاورزي از آن جهت كه مواد غذايي جامعه را تهيه مي كند، يكي از شغل هاي مقدس الهي شناخته شده و آباد كردن زمين خواسته و شغل پيامبران الهي بوده است. اساسا كار هم جزو قوانين طبيعت است و هم جزء قوانين شريعت و دين. و خداوند روز را براي كسب معاش و روزي قرارداده است و همه منابع ثروت را براي انسان و در خدمت او آفريده است و در زمين باغ ها از نخل خرما و انگور قرارداده و در آن چشمه هاي آب جاري كرده است تا مردم از ميوه آن باغ ها تناول كنند و خدا را شكر كنند. امام صادق(ع) فرمودند: «خداوند نان را چنان قرار داد كه جز با نيروي كار و مهارت و تلاش به دست نيايد تا انسان به كاري مشغول شود و از پيامدهاي بيكاري و گستاخي رفاه زدگي و بيهودگي بازماند.»
بنابراين از ديدگاه قرآن آنچه مورد نياز انسان براي ادامه زندگي لازم است، در زمين مهيا است اما اين امر به معناي آن نيست كه كليه نيازمندي هاي انسان به صورت بالفعل و بدون كار و تلاش در اختيار اوست بلكه بدين معنا است كه انسان بايد با به كارگيري روحيه عمران و آباداني و در سايه خلاقيت و ابتكار و تلاش روزي خود را از منابع طبيعت به دست آورد…
فضيلت كشاورزي

وَهُوَ الَّذِي أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجْنَا بِهِ نَبَاتَ كُلِّ شَيْءٍ فَأَخْرَجْنَا مِنْهُ خَضِرًا نُخْرِجُ مِنْهُ حَبًّا مُتَرَاكِبًا وَمِنَ النَّخْلِ مِنْ طَلْعِهَا قِنْوَانٌ دَانِيَةٌ وَجَنَّاتٍ مِنْ أَعْنَابٍ وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُشْتَبِهًا وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ ۗ انْظُرُوا إِلَىٰ ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَيَنْعِهِ ۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكُمْ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ( آیه 99 سوره انعام)

و هم اوست خدایی که از آسمان آبی فرو بارید پس هر نبات را بدان رویاندیم و سبزه‌ها را از زمین برون آوردیم و از آن سبزه‌ها دانه‌هایی که بر روی هم چیده شده بیرون آریم و از شکوفه نخل خوشه‌هایی است به هم پیوسته، و باغهای انگور و زیتون و انار که برخی شبیه و برخی نامشابه به هم است (خلق کنیم)، شما در آن باغها هنگامی که میوه آن پدید آید و برسد (با چشم تعقل) بنگرید، که در آن آیات و نشانه‌هایی (از قدرت خدا) برای اهل ایمان هویداست.
وَ هُوَ الَّذي أَنْشَأَ جَنَّاتٍ مَعْرُوشاتٍ وَ غَيْرَ مَعْرُوشاتٍ وَ النَّخْلَ وَ الزَّرْعَ مُخْتَلِفاً أُکُلُهُ وَ الزَّيْتُونَ وَ الرُّمَّانَ مُتَشابِهاً وَ غَيْرَ مُتَشابِهٍ کُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ إِذا أَثْمَرَ وَ آتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصادِهِ وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفينَ.(سوره انعام آیه 141). و او كسي است كه باغ هاي (داراي درختان) داربست دار و بدون داربست پديد آورده است و نيز درخت خرما و زراعتي كه ميوه هاي آن گوناگون است، و درخت زيتون و انار كه همانند و نا همانندند، از ميوه آن چون ميوه بر آورد بخوريد و روز چيدنش حق (بينوايان از) آن را بپردازيد، ولي اسراف نكنيد كه او اسرافكاران را دوست ندارد
همچنین خداوند تبارک و تعالی در آیه 21 سوره زمر میفرماید:

أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَسَلَكَهُ يَنَابِيعَ فِي الْأَرْضِ ثُمَّ يُخْرِجُ بِهِ زَرْعًا مُخْتَلِفًا أَلْوَانُهُ ثُمَّ يَهِيجُ فَتَرَاهُ مُصْفَرًّا ثُمَّ يَجْعَلُهُ حُطَامًا ۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَذِكْرَىٰ لِأُولِي الْأَلْبَابِ

آيا ننگريسته اي كه خداوند از آسمان آبي فرو فرستاد و آن را در (مخزن) چشمه ساران در دل زمين راه داد، سپس بدان كشت گوناگون بر مي آورد، سپس (آن كشت) مي خشكد و آن را زرد مي بيني، سپس آن را خرد و خوار مي كند؛ در اين امر براي خردمندان يادآوري است.
نگاه اسلام به طبيعت
در منطق اسلام، عالم و طبيعت مخلوق خداي متعال و آيتي از آيات الهي است. مشاهده مطالعة طبيعت و تفكر در آن، انسان را به سوي خالق يكتا رهنمون مي‌سازد. شايد يكي از اسرار تأكيد متون ديني بر اين مطالعه و تدبر و تعمق، اين باشد كه طبيعت نمايانگر خالق خويش است. از اين‌روي، خداوند در قرآن كريم دربارة اسرار آفرينش و نشانه‌هاي خويش در عالم مي‌فرمايد: «اينها نشانه‌هايي است براي كساني كه مي‌شنوند»؛22 «براي آنها كه تفكر مي‌كنند»؛23 «براي صاحبان مغز»؛24 «آيا با چشم بصيرت نمي‌نگريد؟»25

بنابراين اگر انسان چشمي بينا، گوشي شنوا، فكري بيدار و دلي هوشيار و روحي آمادة پذيرش و تشنة حقايق داشته باشد، مي‌تواند از طريق مطالعة طبيعت به خالق آن پي ببرد. قرآن دربارة كساني كه چنين بهره‌اي نمي‌برند مي‌فرمايد:
«وَ كَأَيِّنْ مِنْ آيَةٍ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ يَمُرُّونَ عَلَيْها وَ هُمْ عَنْها مُعْرِضُونَ» (يوسف: 105)؛ و (اين مردم بي‏خرد) چه بسيار بر آيات و نشانه‏ها(ي قدرت حق) در آسمانها و زمين مي‏گذرند و از آن روي مي‏گردانند.

ضرورت تحصيل و نگهداري آب و هواي سالم و زمين حاصل‌خيز
اسلام به داشتن آب و هواي سالم براي جامعه و نيز زمين حاصل‌خيز تأكيد دارد. در روايتي از پيامبر اسلام‌صلي‌الله‌عليه‌وآله چنين آمده است:
«ثلاث يجلين البصر، النظر إلي الخضره و إلي الماء الجاري و إلي الوجه الحسن؛ سه چيز ماية روشني ديده‌اند: نگاه به سبزه، به آب روان و به روي نيكو».
از اين روايت به دست مي‌آيد كه روان ساختن جوي صاف و آب پاكيزه و ساختن فضاي سبز و بوستان و گلستان، مطلوب اسلام است؛ همچنان كه در روايات زيادي بر غرس درخت و درخت‌كاري تأكيد شده است.46 در روايتي از امام صادق‌عليه‌السلام آمده است كه حضرت فرمود: «زندگي بدون داشتن سه عامل اصلي حيات، گوارا نيست؛ هواي پاك و تميز، آب فراوان و گوارا، زمين حاصل‌خيز و قابل كشت و زرع».47
بنابراين، از منظر ديني، اصل هوا، آب و زمين حاصل‌خيز، امانات الهي براي حيات انسان و موجودات ديگرند. از اين‌روي، وظيفة همگان، حفظ و نگهداري اين سرمايه‌هاي حياتي است؛ بايد از آلوده كردن آنها بپرهيزيم و در تصفية آب سالم و پاسداشت هواي پاك به هر شكلي كه ممكن است بكوشيم. همچنين لازم است با شناسايي عواملي كه حاصل‌خيزي زمين را هدف قرار مي‌دهند و نيز با آموزش لازم جهت استفادة صحيح از زمين‌هاي حاصل‌خيز و سفره‌هاي زيرزميني آب، از اين نعمت‌هاي الهي استفادة بهينه كرده، براي احيا، تسطيح، كويرزدايي و … زمين گام برداريم.

حضرت امام خمینی(ره) در خصوص اهمییت کشاورزی فرمودند:
استقلال فرهنگی و سیاسی، کامل نمی شود مگر زمانی که استقلال کشاورزی بوجود آید. ایشان طی یک بیانی فرمود: «مسأله کشاورزی ما در رأس همه امور است». سپس در بیان دیگری در همین رابطه آورده است «برای مملکت اسلامی عار است که دستش را دراز کند طرف آمریکا… ما باید خودکفا بشویم».

اهمیت کشاورزی از دیدگاه مقام معظم رهبری
مقام معظم رهبری فرمودند که دستگاه کشاورزی برای کشور ما بسیار مهم است؛ چون امنیت غذایی برای کشوری بزرگ، پرجمعیت و دارای هدفهای بلند بسیار مهم است. لذا بخش کشاورزی و دامداری ما یک بخش ویژه و استثنایی است و همه باید برای آن تلاش کنند.
تعریف کشاورزی
آقای دیوید وینز در بررسی مقاله(گیاهان و کشاورزی در قرآن کریم)تعریفی کلی دارند که میگوید: به طور كلی به تولید محصولات و گیاهان، كشاورزی گفته می‌شود. كشاورزی و نباتات حضور چشمگیری در قرآن دارد كه حاكی از اهمیت آنها در محیط نزول این كتاب است. ریشه عربی «ف ل ح» واجد معنای اصلی «دو نیم كردن» یا «شكافتن» است. این واژه در اطلاق به زمین، به معنای «شیار كردن»، «كِشتن» یا «شخم زدن» است؛ بنابراین فِلاحه، هنر شخم زدن و كاشتن است و در عناوینِ رساله‌های عربی قرون وسطی درباره رشته زراعت در معنای كلی «كشاورزی» به كار رفته است. دیگر ریشه‌هایی كه در قرآن به معنای كاشتن به‌كار می‌روند،‌ «ز ر ع» و «ح ر ث» هستند كه هر دو با هم در آیات 63 ـ‌64 سوره واقعه به كار رفته‌اند. فعل «اَثارَ» به معنای «كِشتن» در آیه 9 سوره روم به كار رفته است. عام‌ترین عبارت برای «گیاه»، نبات است كه در آیات 45 سوره كهف و 17 سوره نوح دیده می‌شود. ادوارد لین، نبات را «به هر چیزی كه به مشیت خداوند در زمین می‌روید، سبز می‌شود یا جوانه می‌زند» ترجمه می‌كند

کشاورزی در قرآن

نویسنده در ارتباط با مباحث مربوط به کشاورزی می‌گوید: به رغم اشاره آیه 37 سوره ابراهیم به ابراهیم كه فرزند خویش اسماعیل، «جَدّ اعراب»، را در «دره‌ای بی حاصل» در كنار خانه مقدس كعبه اسكان داد و به رغم ارجاعات احتمالی به قحطی، ارجاعات مستقیم و غیرمستقیم فراوانی به مفاهیم كلی كشاورزی و نباتات در قرآن وجود دارد. تعیین میزان نیاز مكه و نواحی پیرامون آن درخلال كمبودهای فصلی یا دوره‌ای مواد غذایی، غیرممكن است. اگرچه در مكه و مناطق اطراف آن، كمبودهای مواد غذایی همانند بسیاری از دیگر مناطق خاورمیانه، بخشی از ضرباهنگ زندگی روزمره به شمار می‌رفته است، اما عبارات قرآنی حاكی از رنج كم‌تری است.
ذخیره سازی
آقای وینز درباره ذخیره سازی اظهار می‌دارد: ذخیره غلات از بیم سال‌های قحطی كه در قصه یوسف هم به آن اشاره شده (یوسف/47) به خوبی شناخته شده بوده است. مردم غلات رسیده از قبیل جو را می‌توانستند در مرحله سنبله‌ای ذخیره كنند؛ زیرا پوستة سخت بیرونی، آنها را در برابر آفات و حشرات محافظت می‌كند. بنابراین، راهبردهای ذخیره‌سازی را باید به عنوان بخشی از تصویركلی اقتصادی جزیرة العرب در قرن شش و هفت میلادی به حساب آورد. سپس نویسنده به آیة 136 سوره انعام اشاره می‌کند و آن را شاهدی قرآنی برای ذخیره سازی غلات معرفی می‌کند.

قدرت خداوند

نویسنده معتقد است: برخی از اصطلاحات مرتبط با كشاورزی و گیاهان كه در قرآن به كار رفته، حاكی از قدرت نمایی خداوند است. وی در این باره می‌گوید: در قرآن بسیاری از اصطلاحات مرتبط با كشاورزی و گیاهان در بافت‌هایی به كار می‌روند كه حاكی از قدرت مطلق خداوند است؛ مثلاً كلمة حَصید (یونس/24) به معنای «كاه بُن» برای توصیف مزارع سابقاً حاصل‌خیزی به كار می‌رود كه از سوی خدا ویران شده‌اند تا خیالات باطل صاحبان آنها مبنی بر قادر بودن بر آن مزارع، مجازات گردد. در آیات 65 سوره واقعه و20 سوره حدید، واژة حُطام به معنای «پوشال خشك» به عملی اشاره می‌كند كه خداوند می‌تواند بر مزارع اعمال كند كه مشابه مثال فوق است.

باغ‌ها و زمین‌های زراعی

آقای وینز توجهش را به بستر کشاورزی یعنی زمین و باغ‌ها معطوف می‌کند و می‌نویسد: در آیة 32 سوره كهف، دو باغ از تاك‌های انگور ترسیم می‌شود كه با نخل‌های خرما احاطه شده‌اند و مابین آنها، مزارع حاصل‌خیز قرار گرفته است. یكی از اسم‌هایی كه به زمین‌های كاشته شده اشاره دارد،‌ كلمة جَنَّه (جمع آن جنّات) است (إسراء/91؛ انعام/99 و141). البته این كلمه در كاربردهای پرشمار خود در قرآن، صرفاً برای اشاره به باغ بهشتی به‌كار نمی‌رود. یكی از نشانه‌های نظام اقتصادی الهی احیای زمین‌های مرده با باغ‌هایی از خرما و انگور بود كه از چشمه‌های جاری آبیاری می‌شدند و برای خوراك انسان، میوه (ثَمَر) به بار می‌آوردند. (یس/5 ـ33). در قرآن به باغ‌های سرسبز (حدائق) نیز اشاره می‌شود (نمل/60 ؛ عبس/30). چمنزارهای طبیعی (روضَه، جمع آن روضات) به عنوان پاداش‌های جهان آخرت ذكر می‌شوند (روم/15؛ شوری/22)، اما مراتع (مرعی) بر روی زمین آفریده می‌شوند تا خوراك گله‌ها را تأمین كنند (اعلی/4؛ نازعات/31( نویسنده راجع به آب كه یکی از مهم‌ترین ارکان کشاورزی است، می‌نویسد: در قرآن متداول‌ترین كلمه برای بیان مفهوم آب همان واژة «آب» (ماء) است كه در عبارتِ مكرر«[خداوند] آب را از آسمان فرو فرستاد» (وَأَنْزَلَ مِنَ الْسَّمَاءِ مَاءً) به كار رفته است. این عبارت 26 بار در قرآن تكرار می‌شود و كلمة «آب» 9 بار دیگر در عبارات مشابهی به كار رفته است.

وی سپس به كلمات و عبارات متعدد مربوط به آب در قالب آیات متعدد اشاره می‌کند و می‌نویسد: كلمات و عبارات متعددی كه به آب، این ماده حیاتی، اشاره می‌كنند، شایان توجه هستند. برای آب باران اصطلاحاتِ غَیث (حدید/20؛ شوری/ 28؛ لقمان/34)، وابِل (بقره/265) و وَدق (نور/43؛ روم/48) به كار رفته است.

بادهای باروركننده» (الرِّیاحَ لَوَاقِحَ)‏؛ (حجر/22) به این دلیل چنین لقبی دارند كه بادهای ابرآور هستند و بارش باران را باعث می‌شوند. آیة 99 سوره انعام را می‌توان فرازی كلیدی به حساب آورد كه در آن تعدادی از اصطلاحات گیاهی به كار رفته است:
و هم اوست خدایی كه از آسمان باران فرو بارید تا بدان هر نبات برویانیم و سبزه‌ها را از زمین بیرون آریم و در آن سبزه‌ها، دانه‌های روی هم چیده شده پدید آریم و از نخل خرمای روینده خوشه‌های به هم پیوسته و باغ‌های انگور و زیتون و انار كه برخی شبیه و برخی نامشابه است، خلق كنیم. و هنگامی كه میوة آن باغ‌ها پدید آید و برسد، در آنها به چشم تعقل بنگرید كه در آن آیات، قدرت خدا برای اهل ایمان هویداست.
اهمیت دینی فرازهای قرآنی نظیر قطعۀ فوق، در این است كه چرخه‌های زندگی جهان طبیعت، گیاهان و جانوران تحت تأثیر موهبت الهی آب قرار دارد و انسانی كه به همین اندازه به آب نیازمند است، باید مراتب قدرشناسی خود را به جای آورد

اهميت دامدارى و كشاورزى

اگرچه زندگی ماشینی آنقدر گسترده شده که حتى امروز كه دستگاههاى توليدى پیشرفته همه چيز را تحت الشعاع قرار داده ولی باز دامدارى و كشاورزى مهمترين بخش توليد زندگى انسان را تشكيل مى‏دهد، چرا كه مى‏دانيم پايه اصلى تغذيه در اين دو قسمت نهفته شده، و شکی نیست که جهت رسيدن به حد خودكفايى بخش كشاورزىودامدارى ضامن استقلال اقتصادى هر کشور هست و استقلال سياسى نيز تا حد زيادى به آن مربوط است.
بنا بر اين جاى تعجب نيست كه تمام ملتهاى دنيا كوشش مى‏كنند كه صنعت كشاورزى و دامدارى خود را تا سر حد امكان توسعه دهند و از صنايع مدرن و پیشرفته با در نظر گرفتن حفظ آب و خاک و محیط زیست انسانی و نیز اکولوژیک گیاهی و جانوری براى اين توسعه كمك گيرند.
عن يزيد بن هارون الواسطي قال: سألت جعفربن محمّد ـ عليهما السلام ـ عن الفلاحين فقال هم الزارعون كنوز الله في أرضه و ما في الاعمال شيء احبّ الي الله من الزراعة و ما بعث الله نبيّاً الّا زراعاً الّا ادريس فانّه كان خياطاّ: ابن هارون واسطي مي گويد از امام صادق ـ عليه السلام پرسيدم در باره فلاحين پس فرمود: آن ها همان كشاورزان هستند گنج هاي خدايند در زمينش و در كارها چيزي دوست داشتني تر پيش خداوند از كشاورزي نيست و خداوند هيچ پيامبري را مبعوث نكرده مگر اينكه كشاورز بوده مگر حضرت ادريس علي نبينّا و آله و عليه السلام كه خيّاط بوده است.

در تعاريف اقتصاد مقاومتي،وضعيت بهره وري از بخش هاي مهم اقتصاد کشور اعم از صنعت و معدن٬خدمات و تاکيد ويژه اي بر بخش کشاورزي صورت پذيرفته است امروزه تمام کشورهاي دنيا بدنبال استفاده بهينه وحداکثري از سرمايه گذاريهاي انجام شده در بخش توليد بوده تا بتوانند با مصرف منابع کمتر به مقدار توليد بيشتري دست يابند. به منظور افزايش بهره وري در اقتصاد ايران بايد به بخش کشاورزي به عنوان يکي از مهمترين بخش هاي اقتصادي در کشور توجه خاص کرد، زيرا افزايش رشد بهره وري در اين بخش، با توجه به اهميت آن مي تواند ما را در جهت دستيابي به توسعه اقتصادي ياري کند.
سرمايه گذاري در بخش کشاورزي، علاوه بررشد توليد واشتغال در اين بخش، به رشد توليد واشتغال در ساير بخش هاي ديگر اقتصادي نيز کمک نموده ولذا شناسايي عوامل موثر برسرمايه گذاري در بخش کشاورزي و اتخاذ سياست هاي مناسب براي گسترش سرمايه گذاري از اهميت فراواني برخوردار است.

از بدو خلقت انسان، همواره از محصولات کشاورزی به‌عنوان اصلی‌ترین منبع تأمین نیاز اولیه بشر، یعنی غذا نام برده شده و به همین دلیل این عرصه پس از پیدایش و گسترش جوامع انسانی نیز، نقش مهمی را در رفع نیاز افراد جامعه و تولید ملی و نیز تبادلات تجاری بین کشورها برعهده داشته است.
البته با مرور زمان و با گسترش فعالیت‌های کشاورزی در بخش‌های مختلف؛ زراعی، باغی، مرتع‌داری، جنگل‌کاری، دامداری و دامپروری، زنبورداری، پرورش طیور و آبزیان و سایر جانداران موردنیاز صنعت کشاورزی و ایجاد تنوع در محصولات این بخش، به‌تدریج این موضوع از اهمیت بیشتری نیز برخوردار شده است.

علاوه براین؛ بخش کشاورزی با ایجاد صنایع بالادستی وابسته به خود مانند؛ صنایع تولید ماشین‌آلات کشاورزی، صنایع تولید تجهیزات آبیاری نوین، صنایع تولید تجهیزات دامداری و دامپروری، صنایع تولید کودشیمیایی و سموم دفع آفات نباتی و امثال آن یا صنایع پایین دستی مانند؛ صنعت تولید پارچه و پوشاک، صنعت تولید کاغذ، بخش تولید خوراک دام و طیور و سایر موارد مشابه و نیز صنایع تبدیلی مانند؛ صنایع تولید کنسانتره، کنسرو و کمپوت و نیز صنایع واسطه‌ای مانند؛ صنعت؛ بسته‌بندی، انبارداری و سردخانه‌ای، حمل و نقل و توزیع و نگهداری، سهم مهمی در ایجاد اشتغال و نیز تولید ثروث ملی بر عهده دارد.

این موضوع به‌قدری حائز اهمیت است که بسیاری از صاحب‌نظران بخش اقتصادی و دفاعی، عرصه کشاورزی را یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های ایجاد و حفظ استقلال و امنیت پایدار و با ثبات برای کشورها تلقی نموده و عاملی مهم و تأثیرگذار در معادلات بین‌المللی به حساب می‌آورند و معتقدند، این بخش در قیاس با بخش صنعت از اهمیت بیشتر و بالاتری برخوردار است، زیرا نابودی بخش کشاورزی در هر کشور می‌تواند، خطر افزایش وابستگی و گسترش ناامنی به‌خصوص در شرایط بحرانی مانند؛ زمان وقوع جنگ‌های گسترده را به شدت افزایش داده و حیات و سلامت مردم را در معرض خطر جدی قرار دهد.
امروزه کشاورزی یک فعالیت اقتصادی است که سهم بسیارمهمی درتولید ناخالص داخلی هرکشور از طریق تامین امنیت غذایی مردم آن ایفا می کند.از سوی دیگر فعالیت کشاورزی می تواند تاثیرات جانبی زیست محیطی به همراه داشته باشد.

رشد روز افزون جمعیت درجهان امروز، نیاز به فرآورده‌های کشاورزی را افزایش داده و در نتیجه،فشار برمنابع پایه مورد استفاده برای تولیدات را زیاد کرده است. افزایش نیاز به محصولات زراعی که بر اثر عواملی همچون زیاد شدن جمعیت،توسعه شهر نشینی،رشد درآمد وتغییر الگوی مصرف غذایی ،لزوم افزایش بهره وری از زمین های زراعی وکشاورزی و همچنین منابع در دسترس کشاورزان را ضروری می کند؛بنابراین مدیران واحدهای کشاورزی باید سعی درتولیدبهینه محصولات کشاورزی به روش‌های گوناگون داشته باشند. دراین بین،وجود برنامه ریزی اقتصادی پیشرو سهم مهمی درتنظیم عرضه،تقاضا واستفاده بهینه ازمنابع وعوامل تولید موجود دارد.
اقتصاد مقاومتی بر خلاف تصور رایج هیچگاه به معنا و مفهوم ریاضت و یا سختی کشیدن یک ملت نبوده و نیست بلکه برعکس هرگاه کشوری از ظرفیت و قابلیت های نهفته در درون خود استفاده نماید ، علاوه بر خودکفایی در بسیاری از محصولات تولیدی ، قادر خواهد بود سدی استوار در مقابل تهدیدات بدون دلیل و منطق جهانی و بین المللی که سعی در ضعیف کردن و به انزوا کشیدن ملتها دارند ایجاد نماید.

راهکارهای رسیدن به اقتصاد مقاومتی از طریق توسعه پایدار بخش کشاورزی

1- توسعه و پیشرفت روستاها در ابعاد مختلف با نگاه بهداشت سلامت کشاورزان و تولیدکنندگان و پرداخت یارانه به فعالیتهای کشاورزی با نظارت دقیق.
2- مدیریت منابع آب‌های زیر زمینی از طریق؛ ایجاد سازمان احیاء قنوات، ترویج و گسترش شبکه آبیاری تحت فشار، توجه به مهار آب‌های سطحی و احداث سدهای زیرزمینی برای مهار منابع آب‌های زیر زمینی.
3- از واردات بی‌رویه محصولات و نیز تجهیزات کشاورزی جلوگیری و برخورد جدی و قاطعانه با قاچاقچیان و همچنین دلالان فعال در این عرصه، از طریق ایجاد سیستم نظارتی بعمل آید و بهبود فرآیند کاشت، داشت، برداشت، حمل و نقل و توزیع و نیز خدمات انبارداری و سردخانه‌ای در دستور کار قرار گیرد.
4- برای افزایش بهره‌وری و ارتقاء میزان تولید، در مورد یک‌پارچه‌سازی زمین‌های کشاورزی از طریق اقداماتی مانند؛ ایجاد تعاونی‌های تولیدی و نیز تعاونی‌های خدمات روستایی تدابیر لازم اندیشیده شود.

5- برای جلوگیری از تولید مازاد و هدر رفت تولیدات کشاورزان و به عبارت دیگر برای ایجاد تعادل در میزان عرضه و تقاضای محصولات کشاوری، متناسب با نیاز صادراتی و مصرف سالانه داخلی، محاسبات دقیق انجام و سیستم‌های لازم برای اطلاع‌رسانی طراحی و عملیاتی شود.
6- حمایت از مخترعان، مبتکرین و تولید کنندگان محصولات و صنایع بالادستی و پایین‌دستی مرتبط با این حوزه و همچنین تلاش برای خودکفایی و استقلال در این زمینه مورد توجه جدی قرار گیرد.
7- افزایش بهره وری در بخش کشاورزی
8- توجه ویژه به تشکلهای مردم نهاد علی الخصوص تشکلهای بخش کشاورزی که از طریق سازمان تعاون روستایی سازماندهی و ساماندهی شده اند و از طرفی حذف تشکلهای موازی کار
9- واگذاری فعالیتهای قابل برون سپاری به شرکتها و دانش آموختگان بخش کشاورزی دارای پروانه اشتغال و رتبه بندی از نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی و تزریق دانش روز به بهره بردارن و تولیدکنندگان.
10- ایجاد انگیزه در بین کشاورزان و حمایت از خرید تضمینی محصولات کشاورزی مازاد بر مصرف آنها و نیز ایجاد زیرساختها و انبارهای سرد و سردخانه ها جهت نگهداری و جلوگیری از فساد محصولات
11- پایین آوردن هزینه تولید در بخش کشاورزی
12- به حداقل رساندن ویا حذف ضایعات در بخش کشاورزی
13- آسان سازی روند خدمات به کشاورزان
14- طراحی سیستم و زنجیره کامل بازاریابی و بازاررسانی محصولات کشاورزی

15- مهمتر از همه این موارد، اقداماتی است که باید برای تقویت و گسترش برنامه‌های آموزشی در این زمینه از طریق اقداماتی مانند؛ تربیت و اعزام مروج کشاورزی حرفه‌ای یا به‌کارگیری سرباز مروج واجد شرایط (با همکاری ستاد کل نیروهای مسلح) و به ویژه ایجاد شبکه تلویزیونی تخصصی تحت عنوان؛ «شبکه روستا»، «شبکه سبز» یا «شبکه کشاورزی» یا شبکه استانی صدای کشاورز و امثال آن صورت پذیرد.

مهندس علی بخش شجاعی نژاد
عضو شورای استان و شورای مرکزی سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی کشور

منابع:
1. سایت وزارت جهاد کشاورزی
2. ﺣﺴﻴﻨﻲ ﻧﻴﺎ، ﻏﻼﻣﺤﺴﻴﻦ، ﺧﻼﺻﻪ ﻛﺸﺎورزي (چ 1378) .
3. منابع اینترنتی – گزارش سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد
4. کاربری اراضی کشاورزی در ایران amar.org.ir
5 بررسی مقاله «کشاورزی و گیاهان در قرآن» دیوید وینز
6-0نهج الفصاحه الحاوي لقصار كلمات الرسول الأكرم‌صلي‌الله‌عليه‌وآله ، تحقيق غلامحسين مجيدي، تهران، مؤسسة انصاريان، 1379.