پس از پیروزی انقلاب در سال ۱۳۵۷، به پیشنهاد امام خمینی (ره)، همهپرسی حکومت جمهوری اسلامی ایران در روزهای ۱۰ و ۱۱ فروردین ۱۳۵۸ در سراسر ایران برگزار شد و طبق نتایج اعلامی در در روز ۱۲ فروردینماه، ۹۸٫۲ واجدان شرکت در همهپرسی با دادن رای «آری»، با برقراری حکومت جمهوری اسلامی موافقت کردند و روز 12 فروردین را روز جمهوری اسلامی نامیدند.
برگههای رأی چگونه بود؟
«بسمه تعالی
دولت موقّت انقلاب اسلامی
وزارت کشور
تعرفهٔ انتخابات رفراندم
تغییر رژیم سابق به جمهوری اسلامی
که قانون اساسی آن از تصویب ملت خواهد گذشت.»
رایدهندگان، میبایست بخش موردنظر خود را از برگه جدا میکردند و در صندوق رای میانداختند و میتوانستد قسمت دیگر را همراه با خود ببرند.
گفته شده بود اگر کسانی رایشان برای نوع حکومت بعدی حکومت «جمهوری اسلامی» نباشد میتوانند آن نوع حکومت دلخواه خود را در برگه بنویسند و در صندوق بیندازند.
حدود ۹۸٫۲٪ واجدان شرایط در همهپرسی شرکت کردند. بیش از ۹۹٪ شرکتکنندگان نیز به همهپرسی رأی مثبت دادند.
اعلام رسمی حکومت
۱۲ فروردین، آیتالله خمینی حکومت جمهوری اسلامی را اعلام کرد؛
من به ملت بزرگ ایران که در طول تاریخ شاهنشاهی، که با استکبار خود آنان را خفیف شمردند و بر آنان کردند آنچه کردند، صمیمانه تبریک میگویم. خداوند تعالی بر ما منت نهاد و رژیم استکبار را با دست توانای خود که قدرت مستضعفین است در هم پیچید و ملت عظیم ما را ائمه و پیشوای ملتهای مستضعف نمود، و با برقراری جمهوری اسلامی، وراثت حقه را بدانان ارزانی داشت. من در این روز مبارک، روز امامت امت و روز فتح و ظفر ملت، جمهوری اسلامی ایران را اعلام میکنم. به دنیا اعلام میکنم که در تاریخ ایران چنین رفراندمی سابقه ندارد، که سرتاسر مملکت با شوق و شعف و عشق و علاقه به صندوقها هجوم آورده و رأی مثبت خود را در آن ریخته و رژیم طاغوتی را برای همیشه در زبالهدان تاریخ دفن کنند.
متقدانی که در برابر رأی 98 درصدی ملت، مدعیاند
با وجود اینکه بهنظر میرسید رأی مقتدرانه 98/2 درصدی مردم به «جمهوری اسلامی»، حجت را بر مخالفان آن روزهای رهبران محبوب ایران تمام خواهد کرد اما مخالفان همچنان بر طبل انتقاد و مخالفت و سرانجام خصومت با جمهوری اسلامی میکوبیدند.
به باور اکثریت ملت در آن زمان، این همهپرسی حکومت جمهوری اسلامی ایران را در زمره حکومتهایی قرار داد که در ابتدای تشکیل از ملت خود اجازه تشکیل میگیرد و ایدئولوژی آن به روش دموکراتیک انتخاب میشود.
اما در مقابل منتقدانی نیز هستند که عقیده دارند مردم ایران در آن زمان، بیش از آن که به فکر تعیین نظام و نوع حکومت در کشور خود باشند، تنها به سرنگونی نظام سلطنتی فکر میکردند و برای رسیدن به این هدف، نظام جدیدی را که به آنها معرفی شده بود، برگزیدند.
صادق زیباکلام میگوید «قرار دادن یک گزینه برای همه پرسی، انتقادهایی را به دنبال داشت و سبب شد گروهی این پرسش را مطرح کنند که چرا حکومت و انقلاب اصرار دارد انتخابهای دیگر را از مردم دریغ کند؟»
او در عین حال اذعان میکند: «واقعیت این است که اگر عناوین دیگری در کنار جمهوری اسلامی نوشته میشد، با توجه به فضایی که در دوازدهم فروردین ۵۸ در ایران حاکم بود، اکثریت مردم باز هم به همان چیزی رای میدادند که امام خمینی گفته بود.»
ابراهیم یزدی نیز میگوید که در زمان برگزاری همه پرسی، برخی بر این نظر بودند که باید همه گزینههای پیشنهادی، در پرسشنامه وارد شود، ولی شورای انقلاب و رهبری که تصمیمگیرنده اصلی و نهایی بودند، تصمیم گرفتند تنها درباره جمهوری اسلامی از مردم سؤال شود که تشتت آرا به وجود نیاید.
همچنین دکتر محمد ملکی از دست اندرکاران برگزاری اولین انتخابات برگزار شده بعد از انقلاب در ۱۲ فروردین سال ۱۳۵۸، در آذر ماه سال ۱۳۹۰ طی نامهای سر گشاده ادعاهای فراتری نیز نسبت به میزان شرکت کنندگان، نحوه اعلام آرای به صندوق ریخته شده و حتی صحت انتخابات وارد کرده است.
با این حال، آن چه که کاملاً روشن است شور و هیجان و حمایت وصفناپذیر اکثریت ملت ایران از امام انقلابشان و اعلام انزجار اکثریت قاطع ملت نسبت به رژیم استبدادی شاه است که در سالهای پایانی حکومت شاهنشاهی و آغازین انقلاب اسلامی، به وضوح خود را نشان داده است. بهنظر هم نمیرسد انتقاداتی که گاهاً بوی غرض و عناد نیز میدهند، بتواند تردیدی در این شور تاریخی ملت در آن برهه از تاریخ، ایجاد کند.
بههرحال با وجود اختلاف نظر گروههای سیاسی فعال در سالهای پس از انقلاب اسلامی بر سر عنوان، شیوه و چگونگی برگزاری همهپرسی در فروردین سال ۵۸، نظام جمهوری اسلامی به استناد نتیجهٔ این همهپرسی تاریخی در ایران رسمیت یافت.
امروز، 12 فروردین 1396، 38 سال پس از آن رفراندوم تاریخی، ملت منتظرند تا در کنار تغییرهای اساسی صورتگرفته در وضعیت حکومت و جامعه، به همه آرمانهای اصیل خود دست یابند.
انتهای پیام/ سجاد بنام
